Dr. Tisscher De invloed van de voeding op reuma
Voeding is het medicijn van het leven. Maar…medicijnen hebben bijwerkingen. Zo ook levensmiddelen. Kent u de bijsluiter van melk?
Wat is reuma?
Er bestaan verschillende vormen van reuma. Bij het woord reuma denkt men aan spier- en gewrichtspijnen, stramheid en op den duur verkrommingen van de gewrichten, maar dit laatste komt eigenlijk alleen voor bij mensen met chronische gewrichtsontstekingen en zwellingen (reumatoïde artritis). Reumatoïde artritis gaat met verschillende klachten gepaard: ochtendstijfheid (van meer dan een uur), chronische gewrichtspijnen, symmetrische gewrichtszwellingen en bepaalde kenmerken in het bloed. Het wordt beschouwd als een auto-immuunziekte. Dat betekent dat het afweersysteem het eigen lichaam aanvalt. Stilstaand hierbij kan het ook vertaald worden in ‘dat je het jezelf aandoet’; dat je afweersysteem door je eigen onwetendheid ontspoord geraakt is. Wat had je dan kunnen weten, en waardoor zou je dan gewaarschuwd moeten zijn?
Reuma heeft een genetische achtergrond. Om een bepaalde vorm van reuma te kunnen krijgen, blijkt steeds duidelijker een bepaalde genetische aanleg nodig te zijn. Bij meer dan de helft van de gewrichtslijders komen ziektebeelden voor die op een allergie gebaseerd zijn zoals astmatische bronchitis, eczeem, hooikoorts of migraine. Ze hebben vaak hetzelfde verhaal: het beeld is sluipend begonnen, is constant aanwezig en het wisselt in intensiteit van dag tot dag. ‘De ene dag kan ik alles, de andere dag niets.’ De ene dag zijn de gewrichten dik, gezwollen en pijnlijk, de ringen aan de vingers zitten strak. De andere dag is alles soepel, minder pijnlijk en heeft men een minder opgeblazen gevoel.
Reuma kan zich reeds op de kinderleeftijd openbaren. Van deze jeugdreuma berust een groot gedeelte op voedselovergevoeligheid. Bij het tijdig herkennen kan voor het kind heel wat ellende in de toekomst worden voorkomen. Het ziektebeeld blijft weg zolang de gewraakte levensmiddelen gemeden worden. Er zijn uiteraard ook typen jeugdreuma die een andere oorzaak hebben.
Anderzijds kunnen op jongere leeftijd voorkomende ziektebeelden die veroorzaakt worden door atopie, op latere leeftijd omslaan naar reumatoïde artritis. Een voorbeeld is het ontstaan van reuma bij astmatische bronchitis patiënten. Beide ziektebeelden worden veroorzaakt door aandoeningen van de slijmvliezen: bij astmatische bronchitis de slijmvliezen van de luchtwegen en bij reuma de slijmvliezen van de gewrichten.
Spier- en gewrichtsklachten kunnen ook beginnen tijdens of na de overgang. Vaak wordt het geweten aan de verandering van de hormonen, doch wie staat er bij stil dat menigeen ook grijs wordt? Grijs haar is vaak het eerste teken van een glutenintolerantie. Voorts is het een aanduiding dat tekorten aan vitaminen en mineralen zijn ontstaan. Men raakt gebrild en rijdt ‘s avonds liever geen auto meer (nachtblindheid): een teken van vitamine A, B1, B2, B3 en/of zinkgebrek. Voor het normaal functioneren van het immuunsysteem zijn de vitamines A, C, E, B5, B6, B9, B12, bètacaroteen, zink en ijzer nodig. Men moet voldoende levensmiddelen eten die deze stoffen in hoge concentratie bevatten.
Vaak is er echter een stofwisselingsstoornis van de darmen ontstaan waardoor deze stoffen alleen in erg hoge doses tot normaal functioneren van het lichaam leiden.
De ouder wordende mens wordt bedreigd met het ontstaan van artrose of slijtage van de gewrichten (de knobbelreuma). Het is een aandoening waarbij het kraakbeen te lijden heeft onder de tekorten die ontstaan zijn door het eetpatroon en de stofwisseling. Slijtage van de gewrichten geeft meestal alleen klachten in beweging. Indien het ook spontaan pijn geeft, is er tevens sprake van een voedselallergie of chemische intolerantie.
Kraakbeen kan vaak goed genereren door extra gebruik van bepaalde eiwitten, vitamine C, vitamine E, mangaan, zink, koper en selenium. Ook hier geldt dat je moet proberen om via een aangepast eetpatroon het betreffende nutriëntengebrek te corrigeren.
Onderzoek moet uitwijzen of het klachtenpatroon van een reumatoïde artritis of verwante aandoening veroorzaakt wordt door tekorten in de voeding, of door een stoornis in bijvoorbeeld de darmen of het hormoonstelsel. Is dit niet het geval, dan moet nagegaan worden of de ziekte veroorzaakt wordt door een voedselallergie of voedselintolerantie.
Naast gelaatstrekken die een allergisch reageren doen vermoeden, wordt er ook naar de huid gekeken. Bij benadering geeft de huid een aanwijzing voor het bestaan van sommige intoleranties. Ook het bijhouden van de dagelijks gebruikte voeding en het noteren van de daarna aanwezige gewrichtsklachten levert nuttige informatie op.
Vaak wordt ook een huidtest op voedselallergenen toegepast. Bij een positieve huidtest blijkt provocatie echter in slechts 5 tot 10% van de gevallen inderdaad te leiden tot een toename van de gewrichtsklachten. In het bloed blijken de testen op voedselallergenen middels IgE en IgG4 weinig bruikbaar te zijn. Wat meer resultaat geeft is de zogenaamde Alcat Allergietest. Bij deze test wordt de verandering van de grootte van de witte bloedlichaampjes bij de aanwezigheid van voedselallergenen geregistreerd.
Het nut van deze test is vooral gebleken bij kinderen met jeugdreuma. Het probleem van de voedingsanalyse bij gewrichtslijders is vaak dat het gewricht reageert met een vage zwelling en stijfheid die niet zo snel opgemerkt wordt als het ontstaan van gewrichtspijnen. Middels het Alcat-negatief-basisdieet heb ik enkele jeugdreumapatiëntjes uit de rolstoel gekregen.
Middels de anamnese wordt duidelijk of er ook sprake is van een chemische intolerantie: gevoeligheid voor auto-uitlaatgassen, verfgeuren, chloor en/of parfum. Deze patiënten moeten ook alert zijn op toevoegingen in het eten. Zwavelstofdioxide in de lucht vormt met mistdruppels metabisulfiet. En metabisulfiet wordt als conserveringsmiddel gebruikt onder het nummer E220-E228!
Bij klachten die ontstaan bij een belast milieu is de oorzaak vaak een overbelast ontgiftingsstelsel. De afgenomen capaciteit om te ontgiften wordt vaak veroorzaakt door een gebrek aan zink, vitamine B3, vitamine B5 of molybdeen. Ook voor het opheffen van deze tekorten moeten de eetgewoonten worden aangepast. De gouden regel is in deze gevallen een reinigingskuur door middel van een vastenperiode. Vier à vijf dagen vasten is meestal voldoende.
Bij de provocatie met de gebruikte levensmiddelen kunnen klachten ontstaan binnen een half uur tot een uur en soms nog eerder. Meestal is er dan sprake van een vorm van hyperreactiviteit. Dit kan nagetrokken worden met behulp van de sublinguale druppeltest waarbij twee druppels van het allergeen onder de tong worden gedruppeld. Het gewrichtsklachtenpatroon kan dan ontstaan binnen seconden of binnen een kwartier. Bij een snelle reactie zijn er hogere verdunningen van het gebruikte antigeen nodig om het klachtenpatroon tot rust te brengen. De genezingskracht is te vergelijken met homeopathie.
Bij een andere vorm van reageren ontstaan de gewrichtsklachten pas na een of meerdere uren. Het zijn de allergische en immunologische reactiepatronen waarbij een tijdsinterval nodig is om zich te manifesteren. In sommige gevallen moet het gebruikte levensmiddel twee of drie dagen achter elkaar gegeten worden voordat het gewrichtsproblemen oproept. Dit is over het algemeen een indicatie dat de gewrichtsklachten veroorzaakt worden door enzymtekorten. Bij deze patiënten is het beter om te werken met combinatiediëten. Het combinatiedieet houdt rekening met het feit dat verschillende levensmiddelen en medicijnen door hetzelfde type enzym worden verwerkt. Indien het enzymsysteem nog bezet is, kunnen de overige moleculen onverwerkt in de bloedbaan terecht komen met intoxicatie of een immunologische reactie op deze onverwerkte stoffen als gevolg.
Uit het voorgaande is duidelijk dat er voor reumapatiënten geen standaard dieet bestaat. Meestal wordt geadviseerd om geen vlees te eten, omdat vlees een grote bron is van arachidonzuur, de voorloper van pijnmakers en ontstekingveroorzakers. Maar de pijn bij reuma wordt niet altijd hierdoor veroorzaakt. Het kan ook een zenuwpijn zijn, veroorzaakt door een tekort aan vitaminen of door een te lage productie in het lichaam van endorfine, de natuurlijke morfine (pijnstiller).
Levensmiddelen die gewrichtsklachten geven of bestaande reumaklachten doen verergeren zijn vooral zuivelproducten, eieren, varkensvlees, rundvlees en kip. Als eiwitbron geeft vis over het algemeen de minste klachten. Tarwe geeft vaker problemen dan nachtschadeproducten (zoals aardappelen en tomaten), peulvruchten en rijst. Bij groentesoorten is de kans klein dat het niet verdragen wordt; bij fruit zijn de meeste problemen te verwachten bij sinaasappels en appels. Er is echter geen enkel levensmiddel dat alle gewrichtslijders kunnen verdragen; er is altijd wel een patiënt die een bepaald levensmiddel niet zal verdragen. Er wordt soms zelfs op leidingwater gereageerd. Voor wie behept is met een chemische intolerantie kan de gevoeligheidsgraad zo hoog zijn dat levensmiddelen die verpakt zijn in plastic gewrichtsklachten geven, terwijl niet in plastic verpakte levensmiddelen van gelijke aard wel verdragen worden.
In sommige gevallen biedt homeopathische therapie een uitkomst, maar eerst moeten deficiënties opgeheven worden, voordat overgegaan kan worden op een eliminatiedieet/reinigingskuur.
Naarmate de snelheid van reageren op de levensmiddelen trager verloopt , kan Natriumcromoglycaat (Nalcrom) een kwartier voor de maaltijd worden gebruikt. Het middel werkt gemiddeld zo’n drie uur en in die tijd kan de patiënt levensmiddelen eten die hij normaliter niet kan verdragen. Het gebruik van aspirine kan gewrichtsklachten doen verdwijnen, doch ook het effect van de voedselallergieën op het niveau van de darmen tegengaan.
In mijn praktijk lijkt ook het gebruik van goudtabletten of goudinjecties, Methotrexaat of Azathioprine uitkomst te bieden. Deze geneesmiddelen kunnen het reactiepatroon van het afweersysteem opheffen, waardoor er uitgebreider gegeten kan worden. Salazopyrine heeft naast een aspirine-achtige invloed op het afweersysteem ook nog een bacteriedodend effect, vooral op de streptokokken van de ontlasting, met als resultaat dat de activiteit van de ontsteking van de gewrichten tot rust komt.
Samenvattend kan gesteld worden dat reumapatiënten baat kunnen hebben bij het volgen van een voedingsanalyse. Indien er slechts een voedselallergie of –intolerantie is, verdwijnen de klachten als men een dieet volgt, om weer op te flikkeren indien er gezondigd wordt. Bij alle andere oorzaken moet bekeken worden of de eetgewoonten een gezond voedingspatroon opleveren. Zo nodig moet verder worden ingegrepen met medicijnen.